De Wet DBA voor de kok zelf: wanneer ben jij schijnzelfstandig
Ongeveer 6 minuten lezen
Je hebt een KVK-nummer, een btw-nummer en een getekende overeenkomst. Toch zegt dat niets over de vraag of je voor de Belastingdienst een zelfstandige bent. Die kijkt niet naar wat er in je contract staat maar naar hoe je werkt: wie bepaalt je tijden, wie draagt het risico, hoeveel opdrachtgevers heb je en hoe lang sta je al in dezelfde keuken.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst daar weer volledig op, en sinds 1 januari 2026 kunnen er boetes bij komen. Dit artikel legt uit waar je naar wordt gekeken en wat het voor jou betekent, niet voor de zaak waar je staat.
Je contract bepaalt het niet, je praktijk wel
De vraag of er sprake is van een arbeidsovereenkomst wordt niet beantwoord met de papieren maar met de feiten. Dat principe staat al decennia in het Burgerlijk Wetboek en is door de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest van 2023 uitgewerkt tot een lijst van gezichtspunten. Een overeenkomst van opdracht waarin staat dat je zelfstandige bent, weegt in die beoordeling nauwelijks mee als de dagelijkse gang van zaken iets anders laat zien.
Omgekeerd geldt hetzelfde: er is geen enkel papier dat je zelfstandigheid bewijst. Het is de optelsom van hoe je werkt.
Waar precies naar gekeken wordt
De Hoge Raad noemt negen gezichtspunten, die je in de praktijk terugziet als een reeks vragen. Wat is de aard en de duur van het werk, en hoe zijn de werkzaamheden en de werktijden bepaald? Zit je ingebed in de organisatie, doe je hetzelfde als de mensen in loondienst en sta je in hetzelfde rooster?
Is er een verplichting om het werk persoonlijk te doen, of mag je iemand anders sturen? Hoe is het tarief tot stand gekomen en hoe wordt er uitbetaald? Loop je commercieel risico, bijvoorbeeld doordat je niet betaald krijgt als je fouten maakt of als de opdracht vervalt? En gedraag je je verder als ondernemer: meerdere opdrachtgevers, eigen acquisitie, eigen gereedschap, eigen verzekeringen, een fiscale positie als ondernemer.
Geen van die vragen is op zichzelf beslissend. Ze worden bij elkaar gelegd, en daar komt een weging uit.
Wat er sinds 2025 en 2026 is veranderd
Tussen 2016 en 2024 handhaafde de Belastingdienst nauwelijks op schijnzelfstandigheid: er gold een handhavingsmoratorium, en alleen bij kwaadwillendheid kwam er een naheffing. Dat moratorium is per 1 januari 2025 afgelopen. Sindsdien kan de Belastingdienst gewoon corrigeren wanneer een arbeidsrelatie in werkelijkheid een dienstbetrekking blijkt. In het eerste jaar gold daarbij nog een zachte landing: wel correcties, geen vergrijpboetes.
Die terughoudendheid is per 1 januari 2026 vervallen. Correcties werken niet verder terug dan 1 januari 2025, behalve wanneer er sprake is van kwaadwillendheid of wanneer een eerdere aanwijzing van de Belastingdienst is genegeerd.
De rekening landt niet op dezelfde plek als bij je opdrachtgever
Dit is het verschil dat de meeste stukken over de Wet DBA overslaan. Wordt een opdracht achteraf als dienstbetrekking gezien, dan krijgt de opdrachtgever de naheffing loonheffingen; die had immers moeten inhouden en afdragen. Jij krijgt iets anders. Je ondernemersfaciliteiten kunnen vervallen over de jaren waarin je ze hebt geclaimd, omdat je inkomsten dan geen winst uit onderneming zijn maar loon.
Dat betekent geen zelfstandigenaftrek, geen startersaftrek en geen mkb-winstvrijstelling over die periode, met een aanslag inkomstenbelasting als gevolg. Daarnaast verlies je de opdracht meestal, want de opdrachtgever kan de inzet niet voortzetten zoals hij liep. Wat je terugkrijgt zijn werknemersrechten over die periode, en die zijn in een afgelopen jaar weinig waard.
Wat je zelf in de hand hebt
Op vier van de gezichtspunten heb je zelf invloed, en die vier zijn precies de dingen die een startende zelfstandige het makkelijkst laat lopen. Werk voor meer dan één opdrachtgever, en zorg dat dat aantoonbaar is met facturen aan verschillende partijen in hetzelfde jaar. Draag je eigen risico en verzeker het ook zelf: een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering en een arbeidsongeschiktheidsverzekering zijn geen bijkomende kosten maar onderdeel van het antwoord op de vraag of je ondernemer bent.
Neem je eigen gereedschap mee, je messen en je kleding. En let op de duur: hoe langer je onafgebroken in dezelfde keuken in hetzelfde rooster staat, hoe zwaarder de inbedding weegt. Een opdracht die na maanden niet meer van een dienstverband te onderscheiden is, is er ook geen.
De grens van 38 euro is iets anders dan de Wet DBA
Die twee worden vaak door elkaar gehaald. Vanaf 31 december 2026 treedt een wijziging van artikel 7:610 BW in werking die bij een uurtarief onder ongeveer 38 euro een weerlegbaar rechtsvermoeden van werknemerschap vestigt. Dat is geen minimumtarief en geen verbod: het betekent dat jij je bij een geschil op het vermoeden kunt beroepen dat er eigenlijk een arbeidsovereenkomst is, waarna je opdrachtgever moet aantonen dat dit niet zo is.
Het bedrag hoort bij peildatum 1 januari 2026 en groeit mee met het wettelijk minimumloon, dus bij de daadwerkelijke inwerkingtreding ligt het naar verwachting rond de 39 euro. Het staat los van de beoordeling hierboven: ook boven de 38 euro kun je schijnzelfstandig zijn, en ook eronder kun je een volstrekt normale zelfstandige zijn.
Hoe wij ernaar kijken
Wij toetsen de inzet vooraf en niet achteraf. Voor je aanmelding vragen we je KVK-nummer, je btw-identificatienummer, het polisblad van je aansprakelijkheidsverzekering, je identiteitsbewijs, een ondertekende zzp-verklaring met ondernemerstoets en een getekende overeenkomst. Die zzp-verklaring is geen formaliteit: daarin leg je vast dat je meerdere opdrachtgevers hebt en je eigen risico draagt. Keukenopdrachten boeken wij in onder zelfstandig werkend kok, sous-chef of chef-kok.
Bediening en bar doen we bewust niet als zzp, omdat die functies zich in de praktijk moeilijk laten scheiden van werk in loondienst.
Veelgestelde vragen
Mag ik als zzp'er maar één opdrachtgever hebben?
Het mag, maar het weegt tegen je mee. Het aantal opdrachtgevers is een van de gezichtspunten waarop je ondernemerschap wordt beoordeeld, en bij één opdrachtgever moeten de andere punten dat compenseren. Bij ons is aantoonbaar meer dan één opdrachtgever een voorwaarde om ingezet te worden.
Hoe lang mag ik in dezelfde keuken werken?
Er staat geen termijn in de wet. Wat er wel staat is dat de duur van de relatie meeweegt: hoe langer je onafgebroken in hetzelfde rooster staat, hoe meer het op een dienstverband gaat lijken. Het is geen aftelklok maar een van de negen punten die samen de weging bepalen.
Beschermt mijn modelovereenkomst mij tegen een naheffing?
Niet als de praktijk anders is. Sinds 1 januari 2025 beoordeelt de Belastingdienst geen modelovereenkomsten meer vooraf, en ook een goedgekeurd model gold altijd alleen zolang er ook naar gewerkt werd.
Wat kost het mij als een opdracht achteraf een dienstbetrekking blijkt?
De naheffing loonheffingen gaat naar de opdrachtgever. Bij jou kan de aanslag inkomstenbelasting oplopen doordat je ondernemersfaciliteiten over die periode vervallen: zelfstandigenaftrek, startersaftrek en mkb-winstvrijstelling zijn er dan niet, omdat er geen winst uit onderneming is.
